Yetişkinlerde Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Nasıl Görülür?
Yetişkin DEHB, çocukluktaki tabloya göre daha örtük, daha içselleşmiş ve çoğu zaman yanlış yorumlanan bir görünüme sahiptir. Yetişkinlerde hiperaktivite genellikle “yerinde duramama”dan çok zihinsel huzursuzluk, içsel acelecilik ve sürekli meşgul olma ihtiyacı şeklinde yaşanır. Kişi dışarıdan sakin görünebilir; ancak zihni aynı anda birçok düşünceyle doludur.
En belirgin alan dikkat ve sürdürülebilirliktir. Yetişkin DEHB’si olan bireyler bir işe başlamakta zorlanmazken, sürdürmekte, bitirmekte ve detaylara dikkat etmekte zorlanırlar. Sıklıkla yarım kalan işler, unutulan randevular, son dakikaya bırakılan sorumluluklar görülür. Bu durum tembellik ya da isteksizlikle karıştırılabilir; oysa temel sorun yürütücü işlevlerdeki zorluktur (planlama, zaman yönetimi, önceliklendirme).
Dürtüsellidk yetişkinlikte daha çok sözlü ve duygusal düzeyde ortaya çıkar. Kişi düşünmeden konuşabilir, sözünü kesebilir, ani kararlar alabilir ya da duygusal tepkilerini filtrelemekte zorlanabilir. Öfke patlamaları, sabırsızlık, beklemeye tahammülsüzlük ve hızlı sıkılma sık görülen örüntülerdir.
DEHB’li yetişkinler genellikle yüksek potansiyel – düşük performans ikilemini yaşar. Zeki, yaratıcı ve hızlı düşünen bireyler olmalarına rağmen, potansiyellerini istikrarlı şekilde hayata geçiremedikleri için yoğun suçluluk, yetersizlik hissi ve özsaygı sorunları yaşayabilirler. Bu da sıklıkla anksiyete ve depresyonla birlikte görülür.
DEHB’de En Etkili Yaklaşım Nedir? İlaç Kullanılmalı Mı?
İlaçlar DEHB’nin nörobiyolojik zeminini destekler; ancak alışkanlıkları, düşünce kalıplarını ve yaşam düzenini tek başına değiştirmez. Bu nedenle yetişkin DEHB’de en etkili yaklaşım:
- İlaç tedavisi
- Bilişsel davranışçı terapi
- Zaman yönetimi ve organizasyon becerileri
- Özşefkat ve özsaygı çalışmaları
birlikte yürütüldüğünde ortaya çıkar.
Yetişkin DEHB, “dikkatsizlik”ten çok zihinsel dağınıklık, “hiperaktivite”den çok içsel huzursuzluk olarak yaşanır. İlaç ise kişiyi değiştiren değil, kişinin kendini daha iyi düzenlemesine yardımcı olan bir araçtır. Asıl iyileşme, kişinin kendini tanıması, suçlamayı bırakması ve destekle ilerlemesiyle mümkün olur.
Bu yazı tamamen DEHB, ADHD, dikkatsizlik, zihinsel dağınıklık, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu kapsamında Bakırköy psikolog yazıları içerisinde danışanlara bilgi verme amacıyla yazılmıştır. İstanbul’ da psikolog veya Bakırköy’ de klinik psikolog, psikolojik danışman arayışı içerisinde bilgiden ziyade bilimsel bilgi hedeflenmiştir. Keyifli okumalar.
Uzman Psikolojik Danışman Melek ERDOĞAN
